• 88848
  • 6
  • 3
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Иранда қазақ тілінде оқытатын мектеп жоқ

Ел тәуелсіздігінің арқасында тарыдай шашылған қазақтың жоғын жоқтап, мұңын мұңдай бастадық. Дегенмен қазақтар жиі қоныстанған Қытай, Ресей, Өзбекстан, Моңғолия елдерінен өзге мемлекеттердегі қандастарымыз турасында мәлімет өте аз. Иран қазақтары туралы аз-кем ақпарат алу үшін М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері Юсуф Пилтанды әңгімеге тарттық.

— Иран қазақтары 1929-33 жылдар аралығында Маңғыстау мен Атыраудан Түркменстан жері арқылы Иранға қоныс тепкен. Мыңдаған адамдар жолда ауырып,сырқаттан қаза тауып, көмусіз қалған болатын. Елден көшкен қазақтардың бірсыпырасы Иранда безгек және тағы басқа ауруларға шалдығып көз жұмған. Жат ортаға бірден бейімделіп өмір сүру қазақтарға оңайға түскен жоқ. Бүгінгі таңда олар Гүлістан облысындағы, Горган, Бендер-Түркмен, Күмбет қалаларында топтасып бір аймақта оян-қолтық өмір сүріп отыр.
— Иранда қанша қазақ тұрады?
— Қазіргі таңда Иранда 8 мыңға жуық қазақ тұрады. Олардың барлығы Адай руынан тараған.
— Қазақ мектебі бар ма?
— Иранда қазақтарға арнайы мектеп жоқ. Барлығы тек қана иран тілінде оқып 12 жылдық білім алады. Қазақтардың біразы ұстаздық, дәрігерлік, бухгалтерлік, салықшы, банкир, тоқымашы, телеграф қызметтерін атқарып, зейнеткерлік демалысқа (30 жыл еңбек етсе жасқа қарамайды) шығады. Жалпы, аранайы бір мектеп немесе Қазақстан елшілігінің жанындағы мәдени орталықтан қазақ тілін үйреу бөлімдері ашылса құп болар еді. Біздің тіліміз 1929 жылғы тіл. Қазіргі таңда тіл дамып әдеби құбылыстар еніп көркейген. Бірақ біз әлі сол кеңестікте қалып отырмыз. 
— Көші-қон жағдайы қалай?
— Иран қазақтарының тең жартысы Қазақстанға көшіп келді. Олардың шоғырланған жері – Маңғыстау облсы. Көшіп келгендердің ішінде айтарлықтай жетістікке жеткендер жоқтың қасы.Бір айта кетерлігі –Абайды өз ағайындарымыз иран тіліне аударды. «Иран қазақтары» жайлы еңбек жарық көрді. Қазақтардың Иран тілінде 12 вебсайты бар. Олар Қазақстан туралы ақпарат беріп отыр. Иран қазақтары жайлы Ислам Жеменей, Қажы Кедей, Жапарбай Шадкам, Нияз Тобыш ағаларымыз біршама жазып үлгерген. Ислам ағамыздың Иран қазақтары жайлы еңбегі 2007 жылғы «Зерде» баспасынан жарық көрді. Ираннан үш студент келіп Әл-Фараби атындағы ұлттық университетте дайындық бөлімінде оқып жатыр. Ол да Ирандағы Қазақстан елшілігінің арқасында болса керек. Осылай барып-келу көбейіп ұлғая берсе Иран қазақтарының тілі біршама жақсарып қалады деген үміттемін. Ал Алматыда 10 отбасы тұрамыз. Қазіргі таңда Алматыда үкімет берген үйде тұрамын. 
— Қазір қандай зерттеулермен айналысып жүрсіз?
— 2007 жылы «Ән жаңбыры» өлеңдер жинағын баспадан шағардым. Енді екінші өлең жинағын шығарамын деп жоспарлап отырмын. Бүгінгі таңда «Шахнаманы», «Гилгамишті», «Ләилі-Мажнунді» Қазақ тіліне аударып Қытай басылымдарына беріп қойдым. Енді келешекте Иран класиктерінің еңбектерін қазақ тіліне аударуды жоспарлап отырмын.

Әңгімелескен Біләл Қуаныш

 
nazgulnaz
14 января 2013, 12:45
509

Загрузка...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Только на 10-й раз он смог поступить в Кембридж! Герой с Кармакшинского района

Только на 10-й раз он смог поступить в Кембридж! Герой с Кармакшинского района

Свыше 10 известных университетов приглашают его обучаться за рубежом, но выбор будет оставаться за Сакеном. Он выберет обучение в The University of Edinburgh и отправится в эту удивительную страну...
socium_kzo
30 нояб. 2016 / 11:06
  • 11700
  • 11
Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

"Мужчины должны у вас тут права качать, ибо их процент в вашей численности населения уступает проценту женщин". Я машинально начала уверять, что у нас в стране таковых не имеется...
Sapientia
5 дек. 2016 / 10:52
  • 6520
  • 65
Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Дастархан в те времена был скромен. Не было понятия «сынау» - осуждения кто как живет, какой в доме ремонт и т.д. Пока взрослые обсуждали задержку заработной платы, мы играли в армию, жмурки, строили городки...
socium_kzo
5 дек. 2016 / 15:19
  • 6067
  • 16
Взгляд со стороны: Назарбаев глазами кыргыза

Взгляд со стороны: Назарбаев глазами кыргыза

В чем уникальность этой личности? В чем его успех или провалы? Эти вопросы требуют глубокой аналитики и исследований. Я же хочу рассказать о Нурсултане Абишевиче глазами рядового кыргыза...
maxes
1 дек. 2016 / 8:05
  • 5644
  • 20
Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Как сообщают новостные издания, в ближайшее время в Южном Казахстане 102 детям в возрасте 11-12 лет сообщат об их страшном диагнозе. Все эти дети были заражены ВИЧ, причём большинство было инфицировано по вине врачей.
openqazaqstan
2 дек. 2016 / 13:57
  • 4297
  • 4
Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Трамп и не подозревает, что 16 декабря 1991 Казахстан не создал, а восстановил свою национальную государственность. Иначе бы он упомянул не только 25 лет, а больше чем 550 лет казахской истории.
Stehlikova
2 дек. 2016 / 9:02
  • 4791
  • 88
Аэропорт Схипхол и Алматы. Смотришь на это и ощущение, что мы лет на тридцать отстали

Аэропорт Схипхол и Алматы. Смотришь на это и ощущение, что мы лет на тридцать отстали

Недавно пролетал через аэропорт Амстердама - Схипхол. Так как улетал из аэропорта Алматы, то не мог не начать сравнивать эти аэропорты.
Superkurt
30 нояб. 2016 / 10:09
  • 3750
  • 14
Мой личный опыт использования Astra Plat: мелочи в моем кармане заметно стало меньше

Мой личный опыт использования Astra Plat: мелочи в моем кармане заметно стало меньше

Давно ждал запуска электронного билетирования в общественном транспорте Астаны. В ноябре 2016 года этот день настал. Мой опыт насчитывает последние 2 недели и мне есть чем поделиться.
iamYerlan
1 дек. 2016 / 15:24
  • 3332
  • 15
Понять и простить: почему большинство стран бывшего СССР отказалось от амнистий

Понять и простить: почему большинство стран бывшего СССР отказалось от амнистий

Президент Назарбаев предложил амнистию для совершивших преступления небольшой тяжести несовершеннолетних, пожилых, женщин и других социально уязвимых категорий осуждённых.
openqazaqstan
30 нояб. 2016 / 13:45
  • 3185
  • 21