место в рейтинге
  • 77535
  • 88
  • 13
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Орта білім беру жүйесі туралы кейбір жеке ойлар

Республикалық «Талапкер» газетінің 2008 жылғы 3-санында жарияланды.

 

Мен отыз жылдан астам ауыл мұғалімімін. Сондықтан орта мектептің өткені мен кейінгі хал-ахуалын салыстырып, жақсы-жаманын айта аламын. Ұсақ әңгімеге кетпей, сөзді түйіндеп жеткізуге тырысайын.

Ең бірінші талассыз ақиқат – тәуелсіздік орнағалы бері жалпы білім саласын заманға сай етіп реформалауға деген мемлекеттік ынта өте жоғары. Өйткені ғаламдық интеграция процесінде білімге халықаралық талап өте жоғары.

Екінші ақиқат – сол реформалар негізінен жоғары білім жүйесіне түбегейлі өзгерістер жасауда. Кредиттік жүйе, жаңаша бағалау жүйелері, жаңа оқу бағыттары сияқты халықаралық оқу әдістемелері мен технологиялары енгізілуде.

Орта білім жүйесіндегі реформа негізінен жаңа ақпараттық технологияларды оқу процессіне біртіндеп, сыналап енгізумен ғана шектелуде. Бұл бағытта, әрине, айтарлықтай шаралар іске асырылуда.

Одан басқа, дарынды балалар үшін арнайы гимназия, лицей, дарын мектептерінің ашылуын атап айтуға тұрады.

Ал енді орта білім беру жүйесінің ескі түп негізі, меніңше, тапжылмай әлі тұр. Мен осы пікірімді дәлелдеп көрейін.

Ең бірінші, жалпы білім беру жүйесінің о бастағы мақсаты елді жаппай сауаттандыру еді. Дәл қазір сол мақсатты өзгертіп, жалпы жүйені дарынды балаларға қызмет етуге бұру идеясы қойылған. Бірақ іс жүзінде орта білім ошағы – орта мектеп бәз-баяғы қалпында. Орта білім беру жүйесінің ескі тамыры тереңде:

  1. Балаларды жаппай жинап алып, қабілет-қасиеттеріне емес, жасына қарай топтап оқыту. Оқу бағдарламасы барлығына бірдей. Топ орташа оқиды,ал дарынды балаға оқуда да, мінезде де жеке бап қажет. Жеке бапкер қажет.
  2. Орта мектепте «орта білімді» мұғалімдердің көп болуы. Мұғалімдерді біліміне қарай іріктеудің тиімді механизмінің жоқтығы – білімді мен білімсіз ешбір кедергісіз бірдей айлық алуы мүмкін, тіпті білімсіздің көбірек айлық алып кетуі де түк емес. Өйткені білім бағаланбайды, сағат бағаланады.
  3. Мектепке «балабақша» сияқты көзқарастың қалыптасуы. Оның бір белгісі - әйел мұғалімдердің ер мұғалімдермен салыстырғанда шектен тыс көбеюі. Менің әйел-қыздардың мұғалімдігіне еш қарсылығым жоқ, тек жігіт мұғалімдердің аздығын және солардың өзінің көбіне жігерсіздігін айтамын. Мұғалім қауымы дүниетанымының осы «балабақша» шеңберіне қарай тарылуы.
  4. Орта мектептің ескі құрылымы – қатаң сағаттық жүйе. Еңбекақы шығармашылық еңбек пен оның нәтижелеріне емес, қара жұмыс сияқты сағатқа төленеді. Сондықтан мұғалімнің нағыз шығармашылыққа құлқы да жоқ, не ол зиян. Ол кәдімгі қағазбасты бюрократқа айналады. Одан бюрократ басшылар өсіп шығады. Мысал – тек оқулыққа не қағазға сүйеніп (бастағы білім, бойдағы ақыл-парасат пен мәдениетке сүйену керек емес пе!) сабақ өтетін білімсіз, мәдениетсіз, жолдан қосылған мұғалімдердің, бюрократ және автократ мектеп басшыларының көбеюі. Білім саласында бюрократия бұлжымай тұр.
  5. Педагогикалық жоғары оқу орындарында орта білім саласына бұрынғыдай тек мұғалімдер (оларға тек психологтар қосылды) дайындалады.

Міне, менің мектеп өмірінен түйген түйіндерім. Бұл жаңалық емес, бүкіл жамағатқа белгілі фактілер. Осы, меніңше, әлі шешілмеген мәселелерге мына тұстан келген дұрыс секілді:

  1. Мектепте психологиялық талдау, сараптау қызметін жүйелі түрде барынша жолға қойып, негізге алу керек.Бірінші сыныптан-ақ әрбір оқушының салиқалы ғылыми психологиялық мінездемесі болуы тиіс.Онда баланың нақты зерттеулермен болжанған қабілеттері, икемі мен бейімі, мінез-құлық пен денсаулық ерекшеліктері, ынта-жігері, отбасының менталитеті барынша толық сипатталған. Сыныптар осы психологиялық мінездеме негізінде топтастырылуы және оқу-тәрбие жұмысы жүргізілуі тиіс. Сыныпта бір не бірнеше оқушы ғана болуы да мүмкін. Мысалы, өте дарынды және еңбекқор бірнеше бала айрықша категориялы жеке сыныпта оқуы керек. Бұл жағдайда бір сыныптағы оқушылардың 1-2-3 жас айырмашылығы болуы да мүмкін, бірақ олар психологиялық жағынан сәйкес.
  2. Жоғары оқу орындарында мұғалімдер дайындағанда психологияны тереңірек оқыту. Мектепке психология менеджерлерін дайындау. Әрбір мұғалімнің де толық ғылыми кәсіби-психологиялық мінездеме-картасы жасалуы тиіс. Әрбір мұғалім өзінің психологиялық мінездемесіне және кәсіби-білім деңгейіне сәйкес келетін сыныптарға сабақ береді. Кейбір мұғалім тіпті бір ғана дарынды баламен шұғылдануы да мүмкін, бірақ оның еңбекақысы бала санына емес,шығармашылық еңбегіне және нәтижесіне сай төленеді. Оқушылардың да, мұғалімдердің де психологиялық карталары үздіксіз зерттеліп, коррекция жасалады және күнделікті оларды басқару-ұйымдастыру ісіне бірден-бір түпкі негіз болады.
  3. Пәндер мен сыныптарды мұғалімдер арасында конкурс арқылы бөлу. Сағат емес, сапа талап ету. Мұғалімге еңбекақыны сағатына емес, білім-тәрбие сапасына төлеу механизмдерін енгізу. Шығармашылық еңбектің бағасы қазіргіден әлдеқайда жоғары екенін ескеру. Сыныптарды 1,2... деп нөмірлемей, оны оқытатын мұғалімнің атымен атау– «Бақытжан Күшібарұлының сыныбы», «Сатемирова Алмагүлдің сыныбы». Сыныптарға мұғалімі мен оқушыларына сай квалификация беру – жоғары,орта, төмен немесе арнайы сынып. Оқушы төмен санатты сыныптан жоғары санатты сыныпқа конкурспен өте алады.
  4. Жоғары оқу орындарында мектеп қызметкерлерін арнайы дайындау – білім саласының менеджерлері, эксперттері, экономистері, бухгалтерлері, юристері, маркетологтары, инженерлері, мәдени ұйымдастырушылары, аудиторлары және т.б. Мектептерді осындай арнайы мамандар басқарып, өте динамикалық, заманға сай адам ресурстарын дайындайтын қуатты құрылымға айналдыру қажет. Сонда ғана мектеп өзінің қазіргі «балабақша» кейпін өзгертіп, жігерлі де қуатты кәсіби фирмаға айналады.
  5. Мектептің біртұтас ақпараттық жүйесін құру – орталық деректер қоры, мектеп жұмысын басқарудың электрондық жан-жақты бақылау-өлшеуіш критерийлері, кешенді тестік жүйесі, құжат стандарттары.
  6. Күшті білім менджменті мен маркетингі. Іскер де нақты стратегия.

Бұл айтылған қысқа тұжырымдардың артында қаншама көп тірлік, терең де жан-жақты ойлап-талдауды қажет ететін өткір мәселелер жасырынып тұр. Сондықтан да менің ұсыныстарымды біртұтас концептуалды жоба деп қарастырған дұрыс шығар. Инновациялық «ЖАҢА МЕКТЕП» концептуалды жобасы. Ол ой тастап, бағыт сілтейді. Мүмкін бұл жаңа мектеп технологиясын қалыптастырады. Оның тұла бойы тұтас замануи технологиялар мен мамандардан тұрады. Бұл тіптен басқа сападағы мектеп болары анық. Менің арманым - осындай, өте жігерлі де қуатты, іскер де ірі мінезді қазақ мектебінде қызмет ету. Мұны біз қазіргі бизнес саласынан үйреніп, қабылдауымыз керек сияқты. Мүмкін, тіпті, мектептің адам ресурстарын жасайтын бизнес көзі болуының тек пайдасы болмаса, зияны жоқ-ау. Тек «шаш ал десе, бас алуға» жібермейтін заңнамалары сайлы болса.

Менің пікірім алғашқы сәттерде оғаштау көрінуі мүмкін. Бірақ ой тезіне салып, сабырмен салмақтап байқағанда, пікір өмірдің өз ағымы мен талабынан туындағанын, оның өз мезгілінде айтылғанын тез-ақ түсінуге болады. Мен ұсынып отырған «ЖАҢА МЕКТЕП» қазіргі қоғамда сиреп кеткен және ең үлкен сұранысқа ие ІРІ ТҰЛҒАЛАРДЫ өсіреді, олардың әрқайсысының болашақта өз қабілет-қарымына сай бағаланып, орнын табуына күш салады. Мұны «адам ресурстарын дайындаудың кластерлік жүйесі» десе жарасады. Бизнесмен болмасам да, бұл өте күрделі, бірақ ең қызық та пайдалы бизнеске айналарын біліп тұрмын. «Бизнес» деп біреулерді байыту ниетім жоқ. Білімге бизнестің өміршеңдігі, бизнеске білімнің алтыннан қымбат бағасы керек. Шешім – екеуін кіріктіру. Екі қоғамдық локомотивті бір арбаға жегу.

Ал енді сол «ЖАҢА МЕКТЕПТІҢ» құрылымын жобалап көрелік:

ХХІ ғасыр мектебі

Бұл жүйенің толық компьютерлік моделін жасап, базалық технологиялық стандарт түрінде қолданысқа ұсыну керек.

 


 
13 марта 2012, 4:51
7331

Loading...

Комментарии

Ассаламу ғалейкум ағасы!

Ұсынылған ақпаратты қызыға оқып шықтым! Еңбегіңізге рахмет! Менің де арманым бар: қазақтың білім дәрежесін асырғым келеді. Шындығында біздегі білім деңгейі қуанарлық емес...

Бірақ, мынандай ескертпелерім бар:
1. тым қатал жүйе. егер сіз ойлағандай бәрін кішкентай кезінен бөліп жаратын болса, кішкене кезден-ақ "жанбай жатып, сөнгендер" болатыны анық байқалады. Мұндай жеңіліс жас жеткіншектерге психологиялық тұрғыдан өте қиынға соғары анық!
2. егер дарынды балалардың саны аз болған жағдайда, бұл мектептің ешкімге пайдасы жоқ! сондықтан қазіргі нарық заманында бұл мектепті қабылдау тиімсіз көрінеді.
3. мұғалімді бағалау критерийлері қарастырылмаған, қандай критерийлер арқылы бағалаймыз? қалайша жалақысын сыныпта 1 баламен жұмыс істегені үшін 30 баламен жұмыс істегенмен бірдей ақша алады? мұндай тәсіл кім үшін тиімді?! 1 балаға тиімді, 1 мұғалімге тиімді, ал басқасына ше, 30 адам боп 1 ұстаздан алғандарға ше? меніңше бұл жерден қате кеткен.
4. психоталдаудың дәлдігіне кім кепіл, баланың тағдырын қай ата-ана психоталдауға тапсырып қарап отырады?! бай отбасылар бар, кедей отбасылар бар... әділетсіздікке жол ашылу қаупі көрінеді.

Және мынандай ұсыныстарым бар:
1 Жалпы сіздің айтып отырғаныңыз ол мектептердің барлығын жеке меншік қылу дегенге келіп тұр. Егер жеке мектеп болса, сондай мектеп мұғалім ретінде сізге тиімді. жеке мектепте жалақыны мектеп бастығы өзі тағайндайды, мұғалімнің біліміне, оқушылардың көрсеткен жетістіктеріне қарай. сонда мынандай жағдай орын алады:
1. жеке мектеп болғандықтан, оның директорына конкурентті болу маңызды болады. сондықтан ол мектептің имеджін түсірмеу үшін ол мектепдің дамуын қолға алады.
2. мұндай мектепте мектептің дамуына үлесін қоса алған мұғалім жалақысына қосымша ақы талап етуіне мүмкіндік бар. Ал директор ондай дәрежесі жоғары мұғалімді жоғалтпау үшін, талабын қанағаттандыруға тырысатын болады.
3. мұндай мектепте дарынымен байқалған бала да, өзіне скидкалар талап етуіне болады. себебі ол да мектеп имеджіне әсерін тигізеді.
4. мұндай мектепте білім бағалы болады, себебі мектеп деңгейін түсіретін оқушыларды, мектептің имеджін сақтау үшін оқудан шығарады. сондықтан оқушылар өзі үшін оқиды. және де оқу ақылы болса, кеткен ақшаның құнын ақтау үшін де оқушы оқуын оқуға мүдделі болады.
5. оқушыларға мұғалімді таңдау мүмкіндігін беру керек, осылай болса, білімі жоғары мұғалімдер бағаланып, таңдалатын болады, сәйкесінше сағаты да көп болады, жалақысы да көп болады.

өз басым біздің оқу жүйесіне кейбір наразылықтарым болғанымен, негізінен қатты қарсы емеспін. мемлекеттен көп жағдай жасалып жатыр. жүйенің әлсіздігінен бекер кететіні бар шығар. сонда да қазіргі кезде аудармалы өзгерістің қажеті аз секілді.
bk
0
0
Пікіріңізге рақмет.
Бір-екі сөзбен бәрін бір-ақ шешіп тастасам, мен әулие болар едім. Әрине, менікі де жеке пікір. Бірақ өмір бойы ішінде жүрген соң жанымыз қаттырақ ауырып шыққан сөз.

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Насобирал разных фотографий про наш город, из семейного архива. Фотографии не от сканированные, а пересняты на телефон. Давно хотел выставить, но не решался) Сейчас уже мы все поменялись, уже...
Ispanec
22 февр. 2017 / 11:05
  • 12178
  • 25
«Ау, дорогой, проснись! 21 век на дворе давно!». Бездипломный-безработный-бесквартирный!

«Ау, дорогой, проснись! 21 век на дворе давно!». Бездипломный-безработный-бесквартирный!

Ну реально же, парни, откуда вы только беретесь такие простые, а? Я сейчас просто расскажу несколько историй из личного опыта, и судите сами – нормально это? Но для начала расскажу немного о себе...
socium_kzo
22 февр. 2017 / 11:38
  • 7100
  • 96
Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Среди моих знакомых есть одна милая девушка, она тоже молодая мама как и я. Очень открытая, видная, недавно вышла на работу. У нее счастливая семья и все, тьфу-тьфу, складывается хорошо.
Roza_pvl
19 февр. 2017 / 11:49
  • 6015
  • 43
Диана Шурыгина – жертва или змея? Девочка красивая, а весь мир судит её именно за это

Диана Шурыгина – жертва или змея? Девочка красивая, а весь мир судит её именно за это

Я совсем не смотрю передачу "Пусть говорят", слишком много ругани и негатива, но новость про какую-то девушку заполонила все мои социальные сети, я открыла youtube и посмотрела несколько передач...
Roza_pvl
22 февр. 2017 / 11:49
  • 5151
  • 33
Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Итак, по просьбам трудящихся и по крикам души коллективного бессознательного решила я написать пост на эту тему. Вводные данные: 1) нет имущества, которое можно продать для покупки собственного...
DanaJarlygapova
20 февр. 2017 / 16:17
  • 4239
  • 47
50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

Друзья, представляю вашему вниманию второго героя моей рубрики "50 бизнес-встреч с лучшими (по моей версии) предпринимателей Астаны за 100 дней" - Асхата Солтанова!
Kultursyn
20 февр. 2017 / 12:46
  • 4007
  • 18
Трамвайные пути Алматы ни в коем случае нельзя убирать, это окончательно уничтожит трамвай

Трамвайные пути Алматы ни в коем случае нельзя убирать, это окончательно уничтожит трамвай

В Алматы было сделано несколько заявлений касательно ситуации с трамваем, опять же не в пользу его восстановления и возвращения на улицы города. В городе собираются демонтировать рельсы...
SKYFALL
вчера / 16:01
  • 3530
  • 5
Замуж в 27. Это как отправиться на войну, но без оружия

Замуж в 27. Это как отправиться на войну, но без оружия

Я очень долго думала писать данный пост или нет. Потому, что тема очень тонкая, возможно кого-то может задеть, а, возможно, наоборот кому-то откроет глаза. Тема замужества в каждом поколении была и...
Adilyan
21 февр. 2017 / 20:22
  • 3572
  • 18
Диана Шурыгина как один из PR-инструментов продвижения своего товара и бренда

Диана Шурыгина как один из PR-инструментов продвижения своего товара и бренда

Простому обывателю социальных сетей уже известно, что самой обсуждаемой персоной в последнее время является печально известная 16-ти летняя девушка из Ульяновска Диана Шурыгина.
tala03
21 февр. 2017 / 13:27
  • 3382
  • 14