место в рейтинге
  • 380961
  • 1118
  • 67
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Қазақ тілін (елін) жерге ойран қылмай, бірге көтерейік!

Әділ Тойғанбаев [Dat, тақсыр №35(118) 19.10.2011, 26 бет]

...Натырақ айтсақ, біз орыс тілін қаншалықты дәрежеде меңгерсек, орыстілді қауым қазақ тілін дәл сол шамада меңгеруі керек. Ол үшін тыйым салудың немесе  Конституцияға өзгеріс енгізудің қажеті жоқ. Бұл - таза әділетті шешім. Бір шаңырақ астында тұрып жатқан халықтардың  бір-біріне деген шынайы құрметі. Қарсыластарымызға айтарым - талаптарыңыз да, әрекеттеріңіз де жүйелі болсыншы. Әйтпесе қазіргі әрекеттеріңіз қостілділікті, ұлттық мәдениетті, азаматтық құқықты қорғаудан гөрі, жалқаулық пен енжарлықты қорғауға көбірек келеді. Қолдасақ, оқуға, үйренуге деген талпынысты қолдайық. Ұлттық азшылықтардың дамуы, олардың қоғамдағы рөлі - кез келген қоғам үшін маңызды. Қазіргі жағдайымызда қандай да бір ұлттың өз мәдениетін дамытуына ешқандай да кедергі жоқ. Тіпті кешегіден, бүгінгіден де жоғары деңгейге көтеруге болады. Сонымен бір мезгілде жаңалыққы  жаны құштар, интеллектуалдық деңгейі бар ұлттар мен ұлыстар қазақ тілін үйренуі керек. Өздерінің ойын, мақсатын, арман-мұратын қазақ тілінде еркін жеткізіп айта алатындай болуы керек. Оған ниет жоқ болса, ондайлар өзін-өзі дамытуды көздемейді және ешқашан алдына мақсат етіп қоймаған деп білуіміз керек. Ал қостілділікке қарсы болудың түкке қажеті жоқ.

DAT газетін оқып отырған кезімде, қазақ тілі туралы мәселе талқыланып жатыр екен. Сол кезде Әділ Тойғанбаевтың осы айтқан сөздері мені қатты ойландырды. Яғни, мен бұл кісімен келісемін. Иә, дұрыс халықты тыйым салумен, заңға өзгеріс енгізумен толлыққанды қазақ тілін меңгеруді талап ете алмаймыз. Дұрыс, оқуға, уйренуге деген талпынысты қолдауымыз керек.

Менің ойымша, өз қазағымызды алдымен дұрыс тәрбиелеп алуымыз керек, орыстілді қауымды үйретбек бұрын. Айтқым келіп тұрғаны, бәріңіз байқаған шығарсыздар, көбісі кітап тілін ұмытып, өздері "сай, ын, атыр", т.с.с сөздер қосып алған. Мысалы, қарапайым жарнаманың өзінде (Растишканың жарнамасында) қазақ әйелі отырып: "балам, құлап ватыр да", - деп айтқаны құлаққа жағымсыз естіледі.

Қасымда арласып жүргендер әр қаланың адамдары ғой енді. Мысалы: Шымкент, Алматы "қойсай, болсай, жүрсей", Ақтау, Ақтөбе "болын, жүрін, тұрын" т.с.с жалғаулар, жоқ сөздерді қосып сөйлейді. Бір байқағаным, бұл менің өз туған жерімді жақтап тұрғаным емес, біздің Шығыс Қазақстан облысының адамдары ғана кітап тілімен дұрыс сөйлейді екен. Осыған тәубә, мақтанамын!  Сол үшін айналайын қазақтар, өз тілімізді құрметтеп, шала сөйлемейік.

Мен Алматыға келгелі 15-жылдай болып қалды. Бір күні "сай, атыр", - деп әзілдесіп сөйлеп, күнделікті қолданысқа еніп кеткенін байқамай қалыппын. Үйдегі туыстарым соны байқап, "Не деген сөз ол?"-деп, мені түзетіп отырады.

Енді мен алдыма мақсат қойдым. Қазақша сөйлесем, таза қазақша кітап тілімен ғана сөйлеймін деп. Орыс сөздерін диалогқа қоспау енді кішкене қиынға соғып жатыр.. Түзеліп кетер иншаАллаһ.

Мен де сіздердің алдыларыңызға осындай мақсат қоюларыңызбен тілектеспін. Үнемі билікті кінәләй бермей, Қазақ елін (ТІЛІН) жерге ойран қылмай, БІРГЕ БИІККЕ КӨТЕРЕЙІК !!! ;)

Moldir Akhmetova molya_shine
Shimisoldier, blogger, community editor
4 ноября 2011, 19:29
737

Загрузка...

Комментарии

Shpak
0
0
Не думаю, что это плохо и мешает казахскому языку.
В моем ауле старики до сих пор говорят бараватат, вместо бара жатыр, келеватат, вместо келе жатыр. Говорят ТураТ, вместо турады, жатаТ - жатады. Сперва не привычно, но потом привыкаешь. Речь становится жесткой, не многословной, конкретней...
По поводу: қойсай, болсай, жүрсей. Это широко распространенная литературная форма поэзии и песен№ В тюркских языках это широко распространено. Для певучести необходимы открытые окончания...
Ол көшеде сен болсай
Сол көшеде мен болай
По поводу: болын, жүрін, тұрын. Это древняя кипчакская форма. У карлуков она имела окончания -ғыл/-қыл и -гил/-кил, от глагола қылу/қылмақ делать. У кипчаков она превратилась в -ғын/-қын и -гін/-кін. Все Золотоординские письма и ярлыки написаны именно этой формой, т.е. она идеально для деловой переписки. Жарлық етгіл - прояви милость, в просторечии это будет Жарлық ет, или современная литературная форма Жарлық етініз. Одна груба и примитивна, а другая заискивающая, лишенная деловитости.
Все эти "атавизмы" память о нашем прошлом.
SIUR
0
0
По казахски говорить, себя не уважать. Как казах говорю.

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Дастархан в те времена был скромен. Не было понятия «сынау» - осуждения кто как живет, какой в доме ремонт и т.д. Пока взрослые обсуждали задержку заработной платы, мы играли в армию, жмурки, строили городки...
socium_kzo
5 дек. 2016 / 15:19
  • 32259
  • 30
Верховный Суд презентовал комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу

Верховный Суд презентовал комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу

ГПК содержит 505 статей, многие из которых написаны несколько сложным юридическим языком. Однако теперь понять их можно проще и без обращения к юристу.
RuSnake
6 дек. 2016 / 10:31
  • 11140
  • 0
Невозвращенцы-болашаковцы должны государству почти 2 млрд тенге. Кто их теперь вернет?

Невозвращенцы-болашаковцы должны государству почти 2 млрд тенге. Кто их теперь вернет?

Как сообщают новостные порталы, в Нью-Йорке нашёлся бывший болашаковец Ержан Еликов, исчезнувший пять лет назад и всё это время не выходивший на связь с родителями. Да-да, это именно он, «тот самый».
openqazaqstan
9 дек. 2016 / 14:31
  • 11297
  • 48
Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

"Мужчины должны у вас тут права качать, ибо их процент в вашей численности населения уступает проценту женщин". Я машинально начала уверять, что у нас в стране таковых не имеется...
Sapientia
5 дек. 2016 / 10:52
  • 11143
  • 71
Цены Шымбулака – не для казахстанцев? Но вы не нойте. Держитесь и всего вам хорошего

Цены Шымбулака – не для казахстанцев? Но вы не нойте. Держитесь и всего вам хорошего

Знаменитый алматинский горнолыжный курорт «Шымбулак», которым мы все привыкли гордиться, с 10 декабря поднимает цены на свои услуги. Например, дневной абонемент на катание на склонах Шымбулака...
pacifist
9 дек. 2016 / 12:13
  • 9459
  • 30
Известный европейский фотограф показал истинную красоту казашек

Известный европейский фотограф показал истинную красоту казашек

С 26 по 30 ноября в Алматы гостил известный европейский фотограф Ян Маклайн в рамках реализации совместного проекта с Казахстаном. Подробности не уточняются, однако ходят слухи о том, что этот...
Muchacho55
7 дек. 2016 / 18:29
  • 9936
  • 8
Распил 1 млрд долларов или спасение для Алматы? В 2017-м начнётся строительство БАКАД

Распил 1 млрд долларов или спасение для Алматы? В 2017-м начнётся строительство БАКАД

Конечно, Алматы заслужил эту дорогу. Невзирая на все издержки, которые могут возникнуть. Заслужил и как крупнейший город Казахстана, и как субъект, формирующий своими налогами около четверти всех...
merurg
7 дек. 2016 / 12:35
  • 7636
  • 20
«Лицо дьявола»? Страшный силуэт на стекле – не оправдание водительской безответственности

«Лицо дьявола»? Страшный силуэт на стекле – не оправдание водительской безответственности

Казнет уже которые сутки подряд обсуждает страшную аварию на трассе Астана – Боровое, где сошлись страшные мистические знаки и где из-за банальной человеческой безответственности гибли люди..
openqazaqstan
8 дек. 2016 / 13:14
  • 7032
  • 7
10 причин, по которым я не смогла работать учителем. Не только в зарплате дело, ребята

10 причин, по которым я не смогла работать учителем. Не только в зарплате дело, ребята

Я почти год проработала в школе, и когда уходила оттуда, была самым счастливым человеком в мире. Тот год, честно говоря, я и сейчас вспоминаю с ужасом.
demonica
6 дек. 2016 / 17:21
  • 6775
  • 79