• 3308165
  • 4670
  • 289
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Орхан-бейдің образдары

Сыншылар Памукты постмодернизм ағымымен байланыстырып, «түріктің Умберто Экосы» деп атады. Бірден айта кетейін, өзім Памуктың әдебиетімен енді ғана танысу жолындамын, бірақ әзірге шығармалардың барлығын немесе көбісін оқып шығамын деген құлшыныс пайда болған жоқ. Барлығымыз пенде болғасын, көбінде жазушылардың атақ-лауазымына қараймыз. Ал Памук болса бірнеше әдеби сыйлықтардың иегері, оның ішінде Нобель сыйлығы да бар. Нобель комитетінің хабарламасында түрік жазушысына бұл сый «туған қаласының меланхолиялық жанын табу жолында мәдениеттердің қақтығысуы мен қабысуында жаңа символдарын айқындағаны» үшін берілді деп жазылған. Одан кейін қаншама дау-дамай мен Швед академиясына бағытталған сын айтылған, мысалы, қазақстандық әдеби сыншы Амангелді Кеңшілікұлы «Нобель сыйлығы кімге керек?» атты эсседе: «Егер де авторитарлық мемлекеттерде барлық мәселені бір адам шешсе, демократиялық елдерде бір мәселеге қатысты проблеманың түйінін лоббилер шешеді» - деп жазады. Алайда, түрік жазушысы әлемге танылды, ол жеңімпаз және осы атақты одан ешкім тарта алмайды.

Енді саясаттан әдебиеттің өзіне көшейік. Қолыма түскен «Джевдет-бей және оның ұлдары» / Cevdet Bey ve Oğulları (1979, орысша аудармасы 2007) кітабынан алған әсерім де емес, пікірім де емес, жай ғана ойларымды жеткізуге тырысамын. Памуктың стилі, тілінің ерекшелігі жайында айтуға қиналып тұрмын, мүмкін романның түпнұсқасын оқысам, басқа әсерде қалушы едім. Бірақ аудармасын оқи отырып, тілі жұтаңдау сияқты көрінді. Алайда, кейіпкерлердің мінездеріне қызықтым, кейде түсініксіз, кейде өзіме сондай жақын, кейде жеккөрінішті образдар романның негізі сияқты. Олардың кереғарлығы арқылы бүкіл Турция ұлты мен олардың тұрмысы суреттелгендей. Батыс-Шығыс, вестернлендіру, осының бәрі романның негізгі «көңіл толқыны».

Романда жағымды (жағымсыз да) образдарды кездестіре алмайсыз, олардың қажеті де жоқ, себебі образдардың бәрі «тірі» - сіздің әріптесіңіз не көршіңіз сияқты, сол да жеткілікті емес пе. Ал дәлірек образдарға тоқталсам, ақын Алмас Темірбайдың өлеңі бірден есіме түсіп кете береді:

...Сен сияқты бақытсыздар жүр қанша,
Мен сияқты ба-ғыт-сыз-дар жүр қанша!

...Мен сияқты бағытсыз боп жүрмесек,
Сен сияқты бақытсыз боп жүрмес ек.

Бірақ мәселе орфоэпиялық омонимдерде емес, әрине. Мәселе бақытсыздықты «сыйлайтын» сол жексұрын бағытсыздықта. Романда үш ұрпақтың тағдыры суреттелсе де, сондағы үш кейіпкердің өміріне ерекше мән берілген. Олар үш дос - Рефик, Омер мен Мухиттин. Рефик арманшыл жігіт, бар білімін отаны үшін жұмсамақшы, бірақ оның соншалықты идеалист, әлде утопист болғандығынан өзі айтпақшы елін «қара түнектен арылтам» деп, мақсатына жете алмайды. Ол бұл өмірде бөтен, әлсіз жан, не үкіметпен бірге, не оған қарсы емес. Европаға жетудің бір жолы - халықты батыс әдебиетіне жақындату деп, кітап баспасын ашуға талпынады, бірақ оны да жүзеге асыра алмай, өмір бойы күйзелумен өтеді.

Омер - өз-өзіне сенімді, білімді, тәуелсіз кейіпкер. Ол кейде қатігез, кейде парасатты, бірақ әрқашан да ақылдылығы жағынан одан ешкім аса алмайтынына сенімді, атаққұмар. Жас кезінде Европаны аралап, өзін осы өмірдің «жаулап алушысымын» деп санайды, өз уақытымның Растиньягымын деп бәріне жар салады. Нарциссизмнің белгілері ол жігітке жат емес, бірақ ол мақсатына жете біледі. Ал мақсатқа жету жолында бақытты бола алды ма, әлде жоқ па, бұл басқа мәселе.

Мухиттиннің образы ерекше. Ол «бақытты болу үшін тым ақылды». Ақын, әлде ақын-сымақ инженер, өмірде адасқан, бақытсыз, талантын ешкім мойындамаған жігіт. Қиын мінезді, сырттан жеккөрінішті көрінсе де, көп ретте оны аяп кетуге тура келеді. Баспаға шыққан өлең жинағы жайында бірде-бір газет-журнал рецензия жазбаса да, Мухиттин өзін Бодлермен салыстырып, Европаның ақындарын пір тұтады, оларға еліктегісі келеді және қандай жағдай болмасын өзін басқалардан жоғары ұстайды. Ұлттық намысы жоқ, өз санасымен өзі күресіп жүрген жан. Басында бұл жігіт оқырман үшін өз-өзіне сенімді, мүмкін, кейде тым сенімді көрінсе де, кейін шарасыз флюгерге ұқсап кетеді. Әйтеуір өзінің абыройын төкпес үшін бәріне дайын болғасын, ұлтшылдыққа ұмтылады, Европаның мәдениеті мен идеяларын жоққа шығарып, пантюркист атанады. Ең сорақысы, осындай кейіпкерлер өмірде көптеп кездеседі.

Кітап ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы уақытты суреттесе де, бүгінде көкейкестілігін жоғалтпаған. Жастардың идеалдары, құндылықтары мен ұлтына деген көзқарасы, мақсат-мүддесі, шетелде алған білімдерін отанына оралып қаншалықты жұмсайтыны...

Алия Arsik
7 августа 2009, 22:22
1663

Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Исламская ипотека в Казахстане: в этом году выйдет на розничный рынок

Исламская ипотека в Казахстане: в этом году выйдет на розничный рынок

Многие клиенты, вздыхая о харамном ссудном проценте местных банков, сокрушались по поводу отсутствия у нас халяльного кредитования. Поддержка исламского банкинга на уровне МФЦА есть...
DanaJarlygapova
24 марта 2017 / 18:28
  • 14774
  • 46
Престарелый старец-киборг Рокфеллер предлагал уничтожить 90% населения Земли

Престарелый старец-киборг Рокфеллер предлагал уничтожить 90% населения Земли

Первую пересадку сердца Рокфеллер пережил в 1976 году на 62-м году жизни. Последнюю пересадку ему сделали в августе 2016 года. Пересадка сердца такому старому пациенту не имеет аналогов...
Timur_Tregulov
21 марта 2017 / 23:10
  • 6949
  • 52
Компания LG Electronics открыла предзаказ на новый флагман LG G6

Компания LG Electronics открыла предзаказ на новый флагман LG G6

LG Electronics объявляет о начале предварительного заказа онлайн на новый смартфон LG G6. Оформить предзаказ можно на сайтах магазинов электроники до 16 апреля 2017 года.
LG Electronics
24 марта 2017 / 14:20
  • 4742
  • 0
Беременность по-американски. Никто не ждет до 40 дней, с малышом гуляют с первого дня

Беременность по-американски. Никто не ждет до 40 дней, с малышом гуляют с первого дня

Мои волшебные 9 месяцев протекали в новой среде и далеко от всех родственников и подружек. Никто из моих знакомых в США на тот момент не успел обзавестись малышом, поэтому мне не с кем было...
Zarema_
23 марта 2017 / 9:25
  • 4438
  • 14
Алматы – это город-урод. Если вы живете здесь, то сами найдете кучу примеров

Алматы – это город-урод. Если вы живете здесь, то сами найдете кучу примеров

Париж, Рим, Барселона, Лондон, Алматы, Венеция – выберите город, который на ваш взгляд кажется лишним в этом списке. Если бы не было слова "урод", было бы легче определиться?
corridere
21 марта 2017 / 14:59
  • 4600
  • 75
Страну, где так строят дороги, победить невозможно!

Страну, где так строят дороги, победить невозможно!

Шестиминутный ролик про строительство автомобильной дороги в США - это как острый нож в пузо нашим чиновникам. Они же подавятся бешбармаком, увидев его! Похлеще любого пропагандистского фильма...
Timur_Tregulov
24 марта 2017 / 11:26
  • 3837
  • 31
Это вам не Дисней. Реальный прототип «Красавицы и Чудовища»

Это вам не Дисней. Реальный прототип «Красавицы и Чудовища»

Многие уверенны на 100%, что сказка «Красавица и Чудовище» - это интересная выдумка ее создателей. Однако, действия, происходящие в мультфильме и фильме, имели место в истории, и у главных героев...
Naomi_K
24 марта 2017 / 18:42
  • 4129
  • 34
Семь причин почему вам надо перестать откладывать переезд за границу.

Семь причин почему вам надо перестать откладывать переезд за границу.

Вы думаете о переезде за границу, но постоянно откладываете дату, потому что вас беспокоит тысяча мелочей, которые могут пойти не так? У меня есть семь причин, почему пора перестать мотать нервы...
Lesch
24 марта 2017 / 17:50
  • 2920
  • 14
Посчитав сколько я смогу сэкономить на еде, я понял, что это очень приличная сумма

Посчитав сколько я смогу сэкономить на еде, я понял, что это очень приличная сумма

Именно сейчас я начинаю понимать, как себя чувствуют иногородние студенты, которые живут общежитиях у нас в Алматы. Я не говорю, что они живут плохо, но многие из них рассчитывают только на свои...
noyanovmyras
23 марта 2017 / 0:18
  • 2966
  • 59